
หนังสือมีจุดสีน้ำตาล (Foxing) เกิดจากอะไร? แก้ได้ไหม?
เปิดหนังสือเก่าหรือมังงะที่เก็บไว้นาน ๆ แล้วเจอจุดสีน้ำตาลกระจายอยู่บนหน้ากระดาษหรือขอบหนังสือ รอยเหล่านี้เรียกว่า Foxing เกิดจากอะไร และมีวิธีป้องกันไม่ให้เพิ่มขึ้นได้อย่างไร?
Foxing คืออะไร?
เคยหยิบหนังสือที่เก็บไว้นานมาเปิด แล้วพบจุดเล็ก ๆ สีน้ำตาลคล้ายสนิมกระจายอยู่บนกระดาษไหม? รอยแบบนี้เรียกว่า Foxing พบได้ทั้งในหนังสือเก่า มังงะ เอกสาร และภาพพิมพ์ โดยอาจปรากฏเป็นจุดเล็ก ๆ หรือคราบสีน้ำตาลที่กระจายเป็นกลุ่ม สาเหตุมีได้หลายอย่าง ทั้งปฏิกิริยาของสิ่งเจือปนประเภทโลหะในกระดาษ และการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับเชื้อรา โดยมีความชื้นเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ปัญหารุนแรงขึ้น
ถ้าเป็น Foxing แล้ว แก้ได้ไหม?
รอย Foxing ที่เกิดขึ้นแล้วมักไม่สามารถเช็ดออกได้ง่าย ๆ เพราะคราบสีอาจอยู่ภายในเนื้อกระดาษ ไม่ควรใช้น้ำยาฟอกขาว แอลกอฮอล์ หรือสารเคมีทดลองเช็ดเอง เพราะอาจทำให้หมึกพิมพ์ซีด กระดาษเสียหาย หรือเกิดคราบหนักกว่าเดิม สำหรับหนังสือหายากหรือหนังสือที่มีคุณค่าทางใจ หากต้องการลดรอยจริง ๆ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์กระดาษ
ป้องกันไม่ให้ Foxing เพิ่มขึ้นยังไง?
1. ควบคุมความชื้น เก็บหนังสือในบริเวณที่แห้งและอากาศถ่ายเท หลีกเลี่ยงผนังชื้นหรือพื้นที่ที่มีความชื้นสูง หากมีเครื่องวัดความชื้น ควรพยายามรักษาความชื้นสัมพัทธ์ให้คงที่ประมาณ 40–50% 2. หลีกเลี่ยงความร้อนและแสงแดด อย่าวางชั้นหนังสือในบริเวณที่โดนแดดโดยตรงหรือมีอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมาก เพราะความร้อนและแสงสามารถเร่งการเสื่อมสภาพของกระดาษได้ 3. ตรวจสอบหนังสือเป็นระยะ โดยเฉพาะหนังสือที่เก็บในกล่องหรือไม่ได้หยิบมาอ่านนาน ๆ ลองเปิดตรวจดูว่ามีจุดใหม่เพิ่มขึ้นหรือมีกลิ่นอับหรือไม่ หากพบคราบฟู ๆ มีกลิ่นเชื้อราชัดเจน หรือหนังสือยังชื้นอยู่ ควรแยกออกจากเล่มอื่นก่อน เพราะอาจเป็นเชื้อราที่กำลังเจริญเติบโต ไม่ใช่เพียงรอย Foxing เก่า
หนังสือมี Foxing ต้องทิ้งไหม?
ไม่จำเป็นค่ะ รอย Foxing เก่าไม่ได้หมายความว่าหนังสือกำลังมีเชื้อราที่แพร่กระจายอยู่เสมอไป ถ้ากระดาษยังแข็งแรง ไม่มีความชื้นหรือเชื้อราที่กำลังเติบโต ก็ยังสามารถเก็บสะสมต่อได้ โดยให้ความสำคัญกับสภาพแวดล้อมในการจัดเก็บ
